Hạt từ tâm

CẢM NGHĨ TỪ MỘT PHO TƯỢNG

Ăn và ngủ là hai nhu cầu tất yếu của nhân loại. Cho nên ngủ không phải cái gì xa lạ với con người. Tuy nhiên để có được một giấc ngủ bình an không phải dễ.

Được tặng một pho tượng chú tiểu ngồi tựa mình ngủ gục trên chiếc mõ, tôi thích quá. Cái nét mặt ngây thơ hồn nhiên của chú đã ngay lập tức cuốn hút tôi say mê ngắm nhìn. Trong lúc thưởng thức, tôi tự hỏi tại sao mình lại có cảm xúc về một tác phẩm nghệ thuật nhanh đến thế, trong khi trình độ nhận thức của mình còn non kém? Theo tôi hiểu, một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc, không phải ai cũng cảm thụ hết giá trị của nó, mà còn đòi hỏi trình độ hiểu biết của mỗi cá nhân. Nỗi băn khoăn ấy đã được đại thi hào Nguyễn Du thốt lên cách đây gần hai thế kỷ: 

Bất tri tam bách dư niên hậu,

Thiên hạ hà nhân khắp Tố Như? (1)

(Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa,

Người đời ai khóc Tố Như chăng?)

(Vũ Tam Thập dịch)

Phải có cùng độ rung với tác giả, người đọc mới thâm nhập được tác phẩm một cách trọn vẹn nhất. Như các cụ ngày xưa đã nói: “Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu”, hoặc thuật ngữ ngày nay là “cùng một tầng số“. Về những điểm đó, có lẽ tôi chưa đủ khả năng để cảm thụ một tác phẩm nghệ thuật. Nhưng khi nhìn thấy pho tượng, tôi như người đánh  mất vật báu, nay bỗng gặp lại. Phải chăng, khi sức khẻo suy kém đi người ta mới thấy sức khẻo là quý? Và khi giấc ngủ bất an, người ta mới trân trọng giấc ngủ bình an!

Chú tiểu với đôi má phúng phính trên gương mặt tròn trịa, hai mắt nhắm kín, đầu nghiêng bên phải gác trên chiếc mõ. Với tư thế này, có lẽ trong lúc tụng kinh, vì buồn ngủ chịu hết nổi, chú đã bỏ dùi xuống và nhanh chóng “thâu thần nhập định”. Mặc cho thế sự thăng trầm, dòng đời trôi chảy; mặc cho chú chuột nhắt đang gặm túi áo mình, chú cứ tha hồ mà ngủ, ngủ một cách trọn vẹn! Trên gương mặt chú không một nét ưu tư phiền bận về những gì đã, đang và sẽ xảy ra xung quanh mình. Thật sung sướng biết bao một giấc ngủ an lành!

Ăn và ngủ là hai nhu cầu tất yếu của nhân loại. Cho nên ngủ không phải là cái gì xa lại với con người. Tuy nhiên để có được một giấc ngủ bình an không phải dễ. Vì giấc ngủ ngoài chức năng cân bằng cho cơ thể sau một ngày dài hoạt động, nó còn phản ảnh ước vọng và hành động của con người khi thức. Do vậy người ta không có thể có được một giấc ngủ an khi tâm chất chứa toàn những điều bất an. Hiện tượng trằn trọc hoặc những cơn ác mộng hãi hùng khi ngủ là kết quả đương nhiên của vọng tâm điên đảo, thất tình (2), lục dục (3). Như vậy, để được tự tại trong khi thức, an lành trong giấc ngủ, phương pháp tuyệt diệu nhất là “viễn ly điên đảo mộng tưởng”. Chỉ sáu chữ đó, nếu thực hành đến nơi đến chốn thì cái “cứu cánh Niết-bàn” chẳng còn xa tít trên chín tầng mây xanh nữa. Vậy mà mấy ai là người có đủ nghị lực để “viễn ly điên đảo” trong cái thế giới đầy cám dỗ và điên đảo này. Chẳng lẽ chỉ có pho tượng chú tiểu ngủ gục trên chiếc mõ?

Trích “Bằng tất cả thấm lòng” - THÍCH CHÂN TÍNH

(1) Tố Như: tên hiệu của Nguyễn Du

(2) Thất tình: Bảy thứ tình cảm của con người là mừng, giận, buồn sợ, thương, ghét, muốn

(3) Lục dục: Sáu loại dục vọng là ham muốn nhìn sắc đẹp, nghe âm thanh, ngửi mùi hương, ăn uống, xúc chạm, suy tưởng

ĐEO MẮT KÍNH

Nếu tôi không lầm, mắt kính được sáng chế ra nhằm giúp những người có sự cố về mắt. Dần dần nó chuyển thành công cụ bảo vệ đôi mắt, rồi tiến đến tạo mốt cho gương mặt. Do vậy, đã có bao nhiêu kiểu kinh ra đời. Có những cặp kính giúp gương mặt thêm dễ thương, cũng có không it loại khiến khuôn mặt thêm dị dạng. Nhìn một người không cận thị mà đeo mắt kính, tôi liền nghĩ ngay là anh, chị này đang làm duyên đây! Do đã có thành kiến như vậy, nên việc đeo kính với tôi lúc này chẳng dễ dàng chút nào. 

Trong đợt hội diễn vòng sơ kết Văn nghệ Phật giáo “nghiệp dư” do Tổ Công tác Văn hoá Thành hội Phật giáo TP Hồ Chí Minh tổ chức tại giảng đường chùa Xá Lợi, tôi phụ trách hướng dẫn nhóm Phật tử huyện Hóc Môn lên tham dự. Buổi chiều đi dự thì sáng hôm đó tôi bị đau mắt đỏ. Để khích lệ tinh thần cho các em Phật tử, dù đau mắt tôi vẫn cố gắng hoàn thânh nhiệm vụ của mình. Tuy có người cho mượn mắt kính đeo để tránh gió bụi khi đi đường nhưng tôi vẫn thấy ngài ngại và cần nó trong tay nhiều hơn là đeo. Sau buổi hội diễn trở về chùa, mắt tôi bị sưng đỏ lên. Các Phật tử đổ lỗi tại tôi không đeo kính, đi ra phố nhiều, tiếp xúc với nữ giới,… Để mau khỏi bệnh, từ hôm đó tôi tập đeo kính trước công chúng. Tuy việc đeo kính là do đau mắt chứ không phải làm duyên như tôi vẫn thường quan niệm trước đây, nhưng khi gặp ai tôi cũng giới thiệu cho người ta biết trước là mình bị đau mắt đỏ!

Do Phật sự, tôi đi lại từ thành phố về Hóc Môn bằng xe máy rất thường xuyên. Lần nào về đến chùa, mắt tôi cũng “sản xuất” ra hai cục bụi ghèn! Có hôm, tôi bị những con vật li ti bay vào mắt làm cay xè đến nỗi không mở mắt ra được, tôi phải dừng xe lại để dụi, đợi cho êm êm mới dám đi tiếp. Những sự thật đó khiến tôi phải xem xét lại quan điểm xấu trước đây về việc đeo kính, khi nhận rõ được lợi ích rồi, tôi lại mong mình có được cặp kính để đeo. Quả là trời cao có mắt, lòng mong ước đã được cảm ứng! Một hôm mở gói quà Vu Lan, tôi ngạc nhiên khi thấy cặp kính trong đó. Lòng thầm vui, tôi cứ ngắm nhìn nó mãi.

Mặc dù đã biết rõ lợi ích của mắt kính rồi, nhưng cái tư tưởng đeo kính để làm duyên chưa bị “loại khỏi vòng chiến” hoàn toàn, nên tuy có kính trong tay tôi vẫn coi như là không. Một hôm đang đi trên đường từ thành phố về Hóc Môn, tôi đánh bạo đem kính ra xài thử, nhưng chẳng đơn giản chút nào. Tôi phải giấu nó trong túi xách, đợi đi thật xa chùa mới lấy ra đeo, và khi về gần đến nơi, lại tháo ra cất vào túi. Nhất là trong lúc đi đường, tôi cảm thấy mất tự nhiên về cặp kính trên mặt. Bình thường, có khi nào tôi quan tâm đến người đi đường đâu. Thế mà hôm nay, tôi thấy dường như ai ai cũng nhìn tôi đến là lạ. Chẳng may gặp người quen là tôi tháo vội kính và giấu ngay lập tức  

Nghĩ cũng lại! Có những cái không ai chê trách, chẳng giới luật nào ngăn cấm, mà chỉ vì một chút lo ngại cỏn con, lại có thể làm mất đi sự tự tại trong hành động! Thú thật, câu “Tâm vô quái ngại, vô quái ngại cố, vô hữu khủng bố…” trong Bát Nhã Tâm Kinh, tôi đã thuộc làu hơn mười mấy năm rồi, ấy thế mà đến nay, tôi vẫn chỉ đọc như két chứ chưa từng ứng dụng được trọn vẹn câu kinh ấy trong cuộc sống thường nhật của mình. Do vậy, việc đeo mắt kính của tôi chẳng biết sẽ còn bị “khủng bố” đến bao giờ!

Trích “Bằng tất cả thấm lòng” - THÍCH CHÂN TÍNH

QUYÉT SÂN CHÙA

Siêng quyét dọn sân chùa

Mỗi ngày phước huệ sanh

Tuy chưa có khách đến

Nhưng cũng có Thánh đi

Tiếng đại hồng chung vang lên trong không gian tĩnh mịch. Trên tường, đồng hồ vừa điểm bốn tiếng. Cảnh nội tự Vĩnh Nghiêm chuyển mình thức dậy sau một đêm dài yên giấc. Chúng Tăng an cư kiết hạ cũng đang chuẩn bị vân tập vào trai Đường để niệm Phật cảnh sách.

Sau thời gian công phu khuya, tôi được phân công quyét lá sân chùa. Tay cầm chiếc chổi chà, tôi nhẹ bước ra sân và leo lên cầu thang phía Đông hành lang chính diện. Gió nhè nhẹ thổi, không khí buổi sáng thật trong lành. Cây bông sứ cạnh chân cầu thang đưa mùi thơm dìu dịu. Cảnh quan nội tự thật đẹp. Tôi dừng lại để thưởng thức vài phút rồi tiến lên sân thượng. Trước mắt tôi bây giờ là những chiếc lá vàng năm rải rác đó đây, phần lớn là lá si, lá hoa lan và lá điệp. Tôi bắt tay vào việc ngay, và chỉ sau hơn nửa giờ quét dọn là sân hành lang đã trở lại sạch sẽ, quang đãng như cũ. Dù mỗi buổi sáng tôi đều quét dọn sạch sẽ nhưng cứ đến chiều tối là rác lá lại bừa bãi. Do vậy, tôi phải quét dọn hàng ngày.

Trong lúc này, tôi chợt nhớ đến câu chuyện về Châu-lợi-bàn-đặc. Vì căn cơ ám độn, học trước quên sau, Ngài được đức Phật dạy cho hai chữ “quét bụi” để làm công án tu tập. Sau khi thấu triệt và thực hành rốt ráo công án này, Châu-lọi-bàn-đặc đã quét sạch phiền não si ám trong tâm và chứng ngộ Thánh quả. Bất chợt bài kệ của ngài Thần Tú ngân vang trong kí ức tôi:

Thân là cây Bồ-đề

Tâm như đài gương sáng

Hằng ngày siêng lau chùi

Chớ để bụi bám dơ

Phải chăng mỗi người chúng ta là một ngôi chùa? Nếu biết quét sạch rác rưởi, phiền não tham, sân, si,… ra khỏi tâm địa mình, thì không những trang nghiêm được ngôi chùa tự thân mà còn là chỗ nương tựa, quy kính cho cả trời, người.

Boong… boong… boong…

Tiếng chuông báo tới giờ điểm tâm sáng vang lên. Tôi vội vã hốt rác vào giỏ. Trước khi xuống lầu, tôi đứng lại quan sát một lần nữa. Nhìn toàn cảnh ngôi chùa trang nghiêm thanh tịnh, tôi cảm nghĩ: “Dù lối kiến trúc bên ngoài có tráng lệ bao nhiêu mà bên trong chùa rêu phủ nhện giăng, nhang lạnh khói tàn , chắc chắn sẽ không để lại cho du khách những cảm tình lưu luyến sau khi tham quan, vãn cảnh. Cũng thế, nếu mỗi người chúng ta chỉ biết trau chuốt trang điểm bên ngoài cho xinh đẹp mà không lo gột rửa nội tâm, thì chẳng qua chỉ là lớp sơn hào nhoáng che đậy sự ruỗng mục bên trong mà thôi!”

Gió vẫn nhè nhẹ thổi. Mùi hương sứ thoang thoảng trong không gian. Tôi cầm chổi thong thả bước xuống cầu thang, vừa đi vừa ngâm bài kệ.

Siêng quét dọn sân chùa

Mỗi ngày phước huệ sanh

Tuy chưa có khách đến

Nhưng cũng có Thánh đi

Trích “Bằng tất cả thấm lòng”

THÍCH CHÂN TÍNH